Lemniscaat

Filosofie

Beeld- en geluidsfragmenten bij Ger Groot, De geest uit de fles


In het verhaal Parson’s Pleasure van Roald Dahl wordt op tragikomische wijze duidelijk hoe ingrijpend de gevolgen kunnen zijn wanneer wij iets met het ene of het andere woord benoemen en het daarmee een plaats en ‘wezen’ geven in de werkelijkheid. Een dominee die van antiek houdt, ontdekt op een boerderij een Chippendale-commode van grote waarde. Hij is niet bereid er veel geld voor neer te leggen en daarom zegt hij tegen de bewoners van de boerderij dat hij het meubel alleen wil kopen als brandhout. Maar daarmee wórdt het in hun ogen ook brandhout en krijgt het de bijpassende behandeling. De gevolgen zijn catastrofaal: de boer hakt het in stukken.

Alfred Hitchcock, Rope. In 1948 heeft Alfred Hitchcock rond de ‘moraal’ van de Übermensch zijn film Rope geconstrueerd. Twee studenten vermoorden een medestudent, louter om te tonen dat zij boven de gewone, burgerlijke moraal staan en daarmee hun superioriteit te bewijzen. Zij worden ontmaskerd door hun filosofiedocent, aan wie zij deze interpretatie van Nietzsches denken meenden te kunnen ontlenen.

Lars von Trier, Dogville. In de film Dogville van Lars von Trier uit 2003 komen veel van de thema’s uit De genealogie van de moraal terug. De hoofdpersoon Grace (gespeeld door Nicole Kidman) wordt tot slaaf gemaakt door een gemeenschap die zelf alle achterbaksheid van de slavenmoraal vertoont. Aan het eind van de film wordt zij verlost door haar vader, die minder een Godachtige figuur dan de belichaming van een meedogenloze herenmoraal is.

Jessye Norman zingt de Derde Symfonie van Mahler: O Mensch! Gieb Acht!

Potlatch Potlatch in Fort Rupert, 1914.

Het interieur van het Nietzsche-Archiv

Willem Mengelberg, Gustav Mahler en Alphons Diepenbrock op de hei bij Hilversum en Laren in 1906, het jaar waarin Diepenbrock het toongedicht ‘Im grossen Schweigen’ componeerde.

Frederick Delius, kort na het componeren van zijn Mass of Life.

The Rolling Stones betuigen hun Sympathy for the Devil in 1968: Mick Jagger als hedendaagse Übermensch? Nietzsche lijkt bij de figuur van zijn Übermensch ook te hebben gedacht aan de dichter, vrijheidsstrijder, avonturier en womanizer Lord Byron: een popster avant la lettre

,

Expliciet antichristelijke muziek is vandaag de dag vooral te vinden in de sfeer van de black metal. De Amerikaanse band Vital Remains brengt in 1992 het album Let Us Pray uit, een titel die al even ironisch is als die van Delius’ Mass of Life. In 2003 komt Vital Remains met het album Dechristianize

Hendrik Marsman op een terras in het Italiaanse Soprabolzano, 1934.