Lemniscaat

Filosofie

Beeld- en geluidsfragmenten bij Ger Groot, De geest uit de fles

Mensen verdwaald in een landschap zonder contouren en onzeker over wie zij zijn, scherp geportretteerd door Michelangelo Antonioni in zijn film Il deserto rosso (‘De rode woestijn’) uit 1964.

Barack Obama geeft een ander antwoord in een beroemde speech tijdens zijn presidentschap: ‘I hear politicians talking about values, I hear a lot about them. Let me talk about values. Hard work, personal responsability: those are values. Looking out for one another: that’s a value. I am my brother’s keeper, I am my sister’s keeper: that’s a value.’

Eder Vieira – voorheen de rapper Bollebof – bezingt wat een belofte is.

Recentelijk is een stuk film opgedoken waarop Proust te zien zou zijn. Het zijn beelden van een aristocratisch huwelijk uit 1904.

Joeri Gagarin, de kosmonaut die op 12 april 1961 voor het eerst de ruimte in ging.

In een interview voor de IKON-televisie uit 1986 legt Emmanuel Levinas uit wat voor hem de betekenis is de verschijning van de ander, van diens gelaat en van het gebod dat daarvan uitgaat.

Het gelaat van de ander dat zegt: ‘Dood mij niet.’ Settela Steinbach, op transport gesteld in Westerbork en vermoord in Auschwitz.

In de op ware gebeurtenissen gebaseerde roman Soldaten van Salamis (2001) vertelt de Spaanse schrijver Javier Cercas hoe tijdens de Spaanse Burgeroorlog een groep fascisten door republikeinse soldaten wordt weggevoerd om gefusilleerd te worden. Eén van hen ontsnapt: de schrijver Rafael Sánchez Mazas die samen met anderen de Falange-partij heeft opgericht. Achtervolgd door zijn bewakers, wordt hij door een van hen ontdekt. Zij kijken elkaar lang aan. ‘Is daar iemand?’ roept een andere soldaat. ‘Nee’, zegt de eerste, ‘hier is niemand’, en hij draait zich om. De roman is in 2003 door David Trueba verfilmd.

Hoeveel wegen de menselijke werkelijkheid nodig heeft om tot uitdrukking te komen, wordt duidelijk in een conférence van Herman Finkers. ‘Geloof je dat jou allemaal wat je hier zingt?’ werd hem ooit gevraagd door ‘een nogal rationeel ingestelde man. Dat hij compleet knettergek was wil ik niet zeggen maar het scheelde niet veel.’ Op school werd Finkers doodgegooid met dogma’s: ‘Het dogma van één en één is twee. Het dogma van een boom is in wezen niets anders dan een zuurstoffabriek.’ Maar toen kwam de kapelaan in de klas en vertelde: ‘Er is maar één God, en hij bestaat uit drie personen.’ ‘Goddank’, dacht toen de kleine Herman. ‘Eindelijk iemand met wie je fatsoenlijk kunt praten.’