Spannend: een kijkje achter de schermen bij Lemniscaat!

Bij Lemniscaat komen regelmatig verzoekjes binnen van kinderen die graag een keer willen komen kijken op de uitgeverij. Wij kunnen helaas niet aan die verzoeken voldoen, omdat er niemand is die tijd heeft om een rondleiding te geven. Toch willen we onze lezers graag een kijkje achter de schermen bieden bij Lemniscaat. Daarom vind je hier een exclusieve reportage van het reilen en zeilen op de uitgeverij – mét foto’s!

Elke ochtend rond half negen druppelen de medewerkers van Lemniscaat het pand binnen. Na een kopje koffie of thee is de eerste activiteit de post. In de kamer van ‘de baas’ (de uitgever, tevens redactielid van de Lemniscaatkrant) wordt de post opengemaakt en aan de betreffende personen gegeven. Elke dag zit er minstens één manuscript bij.

De redacteur
Van die honderden manuscripten die jaarlijks binnenkomen, worden er maar één of twee uitgegeven. De rest is niet geschikt voor Lemniscaat en gaat terug naar de maker. De manuscripten worden zorgvuldig bekeken door Janetta, één van de redacteuren van de kinderboeken.
Bij de beoordeling van een boek is het voor Lemniscaat belangrijk dat het origineel is en goed geschreven. Een kinderboek moet aantrekkelijk zijn voor kinderen in de leeftijdsgroep voor wie het bedoeld is én het moet iets meer bieden dan alleen maar een spannend verhaal. Er is niet één soort boeken te noemen die voor ons de juiste is. Wij vinden het leuk om heel verschillende boeken uit te geven die de lezer allemaal op hun eigen manier iets te bieden hebben. Daarom geven wij zowel de boeken uit van Thea Beckman, Jan Terlouw en Anke de Vries als van Per Nilsson, Kevin Crossley-Holland, Lieneke Dijkzeul en Simone van der Vlugt. Allemaal heel verschillende boeken, maar op hun eigen manier allemaal bijzonder.
Naast de manuscripten leest Monique de buitenlandse boeken om te zien of er iets bij zit om te laten vertalen en begeleidt ze de auteurs en illustratoren bij de ontwikkeling van hun manuscript tot boek. Monique gaat twee keer per jaar naar een boekenbeurs om buitenlandse uitgevers te ontmoeten en te kijken of zij nieuwe boeken hebben die wij graag in vertaling willen uitbrengen. De ene beurs is in Frankfurt (Duitsland). Daar komen niet alleen uitgevers van kinderboeken maar ook van literatuur voor volwassenen. De andere beurs is in Bologna (Italië) en daar komen alleen kinderboekenuitgevers. Veel kinderboekenmensen vinden de beurs in Bologna leuker. Niet alleen omdat het eten in Italië lekkerder is dan in Duitsland en de temperatuur (als het meezit) hoger, maar ook omdat de beurs minder groot is en beter te overzien.

De foreign rights manager
Behalve de redacteur gaat ook de foreign rights manager naar de beurzen in Bologna en Frankfurt. In de stand van Lemniscaat ontvangt zij collega’s van andere uitgeverijen die komen kijken of Lemniscaat boeken heeft die zij willen kopen. Iedere beurs gaan de originele illustraties mee van prentenboeken die in de maak zijn. Die worden aan de buitenlandse uitgevers getoond. Vaak besluiten uitgevers uit verschillende landen dat ze het boek willen publiceren. De foreign rights manager organiseert dan een ‘coproductie’. Dat betekent dat in één keer de boeken gedrukt worden voor verschillende landen, bijvoorbeeld voor Duitsland, Nederland, Amerika, Zweden, Denemarken en Frankrijk. De tekeningen in al die verschillende prentenboeken zijn dezelfde, alleen de tekst moet per boek worden aangepast. Dat gaat vrij eenvoudig. De tekst moet bijna altijd in zwart worden gedrukt en tijdens het drukken wordt gezorgd dat de laatste druklaag die met de zwarte inkt is. Op die manier wordt voor elk land de eigen taal in het boek gedrukt.

De bureauredacteur
De bureauredacteur is belast met de redactie en correctie van ingeleverde manuscripten en vertalingen. Nadat de fondsredacteur het boek met de auteur besproken heeft en de laatste veranderingen door de schrijver zijn doorgevoerd, kijkt de bureauredacteur of er geen fouten in het manuscript zijn blijven zitten. Daarnaast stuurt de bureauredacteur buitenlandse boeken naar vertalers, maakt afspraken over de vertaling en zorgt ervoor dat een uit te geven boek tijdig en compleet bij de productieafdeling (zie hieronder) wordt afgeleverd.
De bureauredacteur van Lemniscaat is de enige die in contact staat met L.M. Niskos, een nogal schimmige persoon met wie verder niemand van de uitgeverij ooit heeft kennisgemaakt. L.M. Niskos is verantwoordelijk voor de vertalingen van alle prentenboeken die bij Lemniscaat verschijnen. De geruchten gaan dat het een nogal wereldvreemde figuur is, morsig en mensenschuw en uitsluitend bekommerd om de kwaliteit van de Nederlandse tekst in de prentenboeken. De andere medewerkers van Lemniscaat hebben het inmiddels afgeleerd om de bureauredacteur te vragen naar L.M. Niskos. Zolang er prachtige teksten van zijn hand binnenkomen, is alles immers in orde.

De promotiemedewerker
De promotiemedewerker van de kinderboeken bij Lemniscaat is Carlijn.

Haar dagen zijn heel gevarieerd. Zij onderhoudt contacten met mensen van kranten, tijdschriften, televisie en radio, schrijft de folders die in onze jeugdboeken worden ingelegd, hangt urenlang aan de telefoon met schrijvers om met hen te praten over de promotie van hun boeken, bedenkt welke posters we gaan maken, praat met de boekhandel, schrijft de biografieën van de schrijvers voor jullie spreekbeurten... Kortom, een baan die iedere dag weer anders is. De rechterhand van Carlijn en steun en toeverlaat is Merel. Zij is voor jullie misschien wel de belangrijkste medewerker van Lemniscaat, want zij bepaalt van de verschillende wedstrijden die we via folders en de site uitschrijven, wie de winnaar is.

De vertegenwoordiger
De vraag is nu natuurlijk: hoe komen al die boeken die wij maken in de boekhandel? Worden die soms door Lemniscaat verstuurd vanuit een groot magazijn naast de uitgeverij? Nee, zo werkt dat niet. In Culemborg staat het grootste boekenmagazijn dat je je kunt voorstellen: het Centraal Boekhuis (CB). Daar liggen alle boeken van alle uitgeverijen in Nederland opgeslagen. Een boekhandel bestelt zijn boeken direct bij het Centraal Boekhuis, daar komt Lemniscaat over het algemeen verder niet aan te pas. Dat is wel prettig, want anders waren we de hele dag bezig met bestellingen van boekhandels.
Om boekverkopend Nederland op de hoogte te brengen van onze nieuwe boeken, hebben we vertegenwoordigers. Drie keer per jaar gaan zij naar een beurs waar de inkopers van de boekhandel langskomen om de nieuwe boeken te bestellen. Die eerste bestellingen worden wel door Lemniscaat doorgegeven aan het CB. Als er geen inkoopbeurzen zijn reizen de vertegenwoordigers door het land en bezoeken boekhandels om te kijken of ze de boeken nog op voorraad hebben of misschien willen bijbestellen. De drie vertegenwoordigers van Lemniscaat werken dus wel bij de uitgeverij, maar ze zijn maar zelden op kantoor in Rotterdam. Wie kiest voor de baan van vertegenwoordiger, kiest voor een zwervend bestaan. Best spannend eigenlijk.

Verkoop binnendienst
Andrea is bij Lemniscaat degene die wij de ‘verkoop binnendienst’ noemen. Zij onderhoudt de contacten met het Centraal Boekhuis. Daarnaast is zij het aanspreekpunt voor de boekhandel en behandelt zij de bestellingen. Als je naar Lemniscaat belt voor informatie voor een spreekbeurt of zo, is de kans groot dat je Andrea aan de telefoon krijgt. Zij weet van bijna alles bijna alles – ze is een beetje als een spin in een web. Andrea werkt veel samen met Carlijn, de promotie, bijvoorbeeld bij het maken van een brief voor de bibliotheken of boekhandels, bij het versturen van recensie-exemplaren aan de pers en bij nog veel meer andere dingen.

De productiemedewerker
Lemniscaat heeft drie productiemedewerkers. Marleen is van hen degene die zich vooral bezighoudt met de kinderboeken. Zij onderhoudt contacten met drukkers, leveranciers van papier en binders. Daarnaast verzorgt zij de vormgeving van een boek, d.w.z. zij bepaalt welk lettertype op het omslag komt, welke uitsnede van een illustratie wordt gebruikt, enzovoort. Marleen verzorgt de opmaak van het boek en levert het als kant-en-klaar bestand aan de drukker. De productiemedewerkers ontwerpen niet alleen boeken, zij verzorgen ook al het andere promotiemateriaal, zoals advertenties, posters, boekenleggers, ansichtkaarten en dergelijke. Vind je dus dat een titel mooi op een boek staat, een poster erg geslaagd is of een folder er prachtig uitziet? Dan weet je nu dat dat aan Marleen te danken is.

De boekhouder
Natuurlijk heeft Lemniscaat ook een boekhouder. Die zit bij ons in de kelder, naast onze voorraadruimte waar van ieder boek een aantal exemplaren staan. De boekhouder is voor de medewerkers van Lemniscaat onmisbaar. Hij verzorgt namelijk niet alleen de boekhouding en de commerciële verslaglegging, hij zorgt ook dat de salarissen worden betaald!

De grote baas
Jean Christophe is de grote baas van Lemniscaat. Hij is de directeur en de uitgever en vroeger was hij ook de hoofdredacteur van de Lemniscaatkrant. Jean Christophe is betrokken bij de vorming van zowel het kinderboekenfonds als het non-fictiefonds voor volwassenen. Daarnaast onderhoudt hij contacten met auteurs, onderhandelt hij met inkopers van grote boekhandelsketens en is hij nauw betrokken bij de promotie van de boeken. Als baas stimuleert, organiseert en initieert hij; bij beslissingen heeft hij het laatste woord.

Het pand aan de Vijverlaan in Rotterdam waarin Lemniscaat gevestigd is, ziet eruit als een gewoon huis. Binnen staan vooral veel bureaus met computers erop. Natuurlijk staan er in elke kamer ook boeken, maar omdat het centrale magazijn in Culemborg is en niet bij Lemniscaat zelf, valt het met de ‘boekigheid’ op de uitgeverij wel mee.
Na een dag werken bij Lemniscaat – 100 keer de telefoon, allemaal mensen over de vloer, besprekingen, leuke nieuwe plannen en afgeschoten ideeën – gaat om kwart over vijf iedereen weer naar huis. Maar ’s avonds wordt er in deze of gene slaapkamer vaak nog lang nagedacht over nieuwe boeken en de volgende ochtend onder de douche worden er alweer nieuwe plannetjes gesmeed!

Deze reportage is eerder verschenen in de Lemniscaatkrant in 2005, en destijds geschreven door Joukje Akveld, voormalig medewerker van Lemniscaat en voormalig hoofdredacteur van de Lemniscaatkrant.

Dit stuk is aangepast door Carlijn, in maart 2009.